boeken, filosofie

KUNSTZINNIGE VOORKEUREN

Verder in zijn boek ‘De Architectuur van het Geluk’ geeft Alain wederom stof tot nadenken. Hij quote hier een theorie van de jonge kunsthistoricus Wilhelm Worringer uit zijn essay ‘Abstraktion und Eindfühlung’ (abstractie en vereenzelviging) waarin hij onze veranderlijke smaak qua kunst en architectuur (hier zou je ook mode onder kunnen laten vallen) in een psychologisch perspectief probeert te vatten. En dat doet hij met een erg interessant uitgangspunt.


Worringer stelt dat er twee grote lijnen in de kunst terug te vinden zijn: abstracte kunst en realistische kunst. Hij stelt daarnaast dat altijd één van de twee stromingen in een samenleving de boventoon voerde.
Abstractie
Abstracte kunst tracht een rustige sfeer te scheppen door middel van tweedimensionale visuele vlakken. De herhaling van de patronen, en de abstractie die niet leken te verwijzen naar onze bestaande wereld, gaven een soort rust. Natuurlijk is er ook abstracte kunst die je niet perse rust schenkt, maar in grote lijnen – letterlijk in dit voorbeeld – geeft abstractie een vereenvoudigde vorm van de werkelijkheid weer.Realisme
Realisme, denk maar aan de details in de werken van Rembrandt, vind zijn wortels in de kunst van de oude Grieken en Romeinen en werd hoogst gewaardeerd in de renaissance. Deze kunstvorm trachtte juist de levendigheid en de kleuren van een tastbaar bestaan oproepen: de emoties, de pijn, de liefde. Deze kunst bracht het leven in al zijn geuren en kleuren in beeld. Als je door de Sixtijnse kapel loopt – die ik helaas nog niet bezocht heb – zie je een voorbeeld van die kleurenpracht.

Ook in kerken kom je het veel tegen. Hier wordt een verhaal uitgebeeld middels afbeeldingen.  Worringer legt in zijn theorie uit dat – in zowel architectuur als schilderkunst – er een duidelijke verklaring kan zijn voor het feit dat een samenleving de ene kunstvorm ineens voor de andere inruilt. Volgens hem was voor de keuze doorslaggevend welke waarden een samenleving op dat moment miste: een maatschappij zou in de kunst precies die dingen waarderen die ze zelf eigenlijk in mindere mate bezat.

Dat komt overeen met mijn vorige post waarin de behoefte naar een bepaald artikel eigenlijk mijn persoonlijke behoefte weerspiegeld. Zo, stelt Worringer, is het ook op grote schaal met maatschappijen.

Abstracte kunst zou, volgens hem, vooral samenlevingen aanspreken die behoefte hadden aan kalmte: samenlevingen waar orde en gezag taanden, ideologische verschuivingen plaatsvonden en een gevoel van fysieke dreiging heerste, dat werd versterkt door morele en spirituele verwarring. (Zie je hier ook overeenkomsten met onze huidige samenleving?)

De voorkeur voor realisme kwam juist voort uit een samenleving waar een hoge mate van interne en externe orde heerste, waar routine en voorspelbaarheid de orde van de dag waren. Denk aan de adel rond de tijd van Lodewijk de 14e. Het leven was (net voor die burgeroorlog) een feestje voor de adel Elke dag was hetzelfde, dus maakten ze hun leven mooier door hun verbeelding te gebruiken. In realistische, uitbundige schilderijen, meters kant en satijn, make-up en schattige hondjes. Burgers en adel wilden ontsnappen aan de routine, realistische kunst liet hen opnieuw vertrouwd raken met intense, maar ongrijpbare gevoelens en emoties.

De conclusie die Alain hieruit trekt is de volgende;
We kunnen hieruit concluderen dat we geneigd zijn iets mooi te noemen wanneer we er, in geconcentreerde vorm, de eigenschappen in bespeuren waaraan we zelf, en onze samenleving in het algemeen, gebrek hebben. We waarderen een stijl die ons kan wegvoeren van alles waar we bang voor zijn en ons dichterbij de dingen brengt waarnaar we smachten: een stijl met de juiste dosis van de deugden die we ontberen. 

Dat we überhaupt kunst nodig hebben duidt erop dat we voortdurend het gevaar lopen uit balans te raken, onze extreme kanten niet meer de baas kunnen, onze greep te verliezen op de gulden middenweg tussen de grote tegenstellingen van het leven: verveling en opwinding, rede en verbeelding, eenvoud en complexiteit, veiligheid en gevaar, soberheid en luxe.’

In mijn ogen een fantastische theorie, die heel goed waar kan zijn. In spirituele kringen wordt al vaak geopperd dat we ‘het innerlijke zoeken in het uiterlijke.’ Dat is niet goed of fout, het is meer het vinden van balans tussen het innerlijke en de uiterlijke wereld.. Als schoonheid je inspireert en je laat je omringen door bijvoorbeeld schoonheid, dan helpt dat jou wellicht om die behoefte te vervullen en die deugd te ontwikkelen.

Het keerpunt komt pas als je het jagen op schoonheid een doel op zich maakt, of dat je bij gebrek aan schoonheid depressief en neerslachtig wordt.  Het mooie van deze theorie is voor mij de mogelijkheid tot zelfkennis die het biedt. Door te kijken naar je behoeften kun je erachter komen welke deugden je eigenlijk zou willen ontwikkelen.

Onze uiterlijke wereld weerspiegelt onze innerlijke zienswijze en andersom. Mijn neiging tot een ‘zen-achtig huis’ en ‘eenvoud’ komt wellicht door de drukke wereld om me heen en mijn werk. Ik tracht zelf een balans te maken. Door de drukte buiten me heb ik geen behoefte om binnen in mijn huis enorme werken van Rembrandt op te hangen, of een renaissance schilderij. Ik ga liever voor strak en rustig, met kleine symbolen van schoonheid. Eenvoud als tegenhanger van complexiteit.

En dat is grappig, want dat is niet altijd zo geweest. Als kind verzamelde ik, zoals veel kinderen, van alles, en was dol op prulletjes. Mijn kinderleven was vele malen minder complex dan mijn huidige leven, wat me tijd gaf om te dromen. Wellicht zou je kunnen stellen dat ik als kind meer naar renaissance neigde (daarbij denk ik ook aan mijn liefde voor -veelal victoriaanse – poppenhuizen) en nu als volwassene een behoefte heb ontwikkelt aan abstractie (eenvoud). Het is nogal een zwart-witte stelling, er zitten natuurlijk allerlei schakeringen tussen, maar de rode lijn is een interessante en komt me vrij natuurgetrouw voor.

Stel, je loopt door de IKEA en je staat geheel verrukt te kijken bij een strak ingerichte showroom. Het roept allerlei verlangens op naar een eenvoudig en overzichtelijk huis. Misschien heb je niet zo zeer behoefte om nieuwe spullen te kopen die dat voor je realiseren – dat is de belofte die daar voor je uitgestald staat – maar gewoon aan rust en moet je misschien niet in de IKEA zijn – met blèrende kinderen en gejaagde ouders – maar kun je beter een boswandeling gaan maken of je even opsluiten in je huis. Of gewoonweg eens flink op gaan ruimen.

Ons gedrag en onze voorkeuren spiegelen ons innerlijke behoefte. Prachtig Alain.
Al zal mijn voorkeur voor jouw boeken ongetwijfeld ook weer veel over mij zeggen.

Published by Nienke

Nienke is geïnteresseerd in een groenere, mooiere wereld. Houdt van cappuccinos, sushi, minimalisme, duurzame (tweedehands) producten en reizen. Gek van Japan. Dol op haar man en twee dochtertjes.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *